Độc đáo ẩm thực của người dân tộc Sán Dìu ở Vân Đồn

10/11/2019 19:36

Sống tập trung ở xã Bình Dân và sống rải rác ở các xã Đoàn Kết, Hạ Long, Đông Xá người  Sán Dìu ở Vân Đồn thường làm nông nghiệp, chủ yếu là trồng cấy lúa và chăn nuôi… Ngày nay, tuy ít nhiều đã có sự mai một nhưng cộng đồng người Sán Dìu vẫn còn lưu giữ nhiều nét độc đáo trong phong tục tập quán, đặc biệt là nghệ thuật ẩm thực trong những dịp lễ tết, hội hè.

Dùng nguyên liệu chủ yếu từ chính các sản phẩm nông nghiệp, chăn nuôi, từ xa xưa người Sán Dìu đã khéo léo chế biến ra nhiều món ăn ngon, độc đáo, để lại ấn tượng khó quên khi thưởng thức. Nhân dịp ngày hội đại đoàn kết các dân tộc trên địa bàn huyện sắp được tổ chức tại xã Bình Dân, chúng tôi xin điểm lại một số món ăn độc đáo của cộng đồng bà con người Sán Dìu ở Vân Đồn.

 Món Khau Nhục được người Sán Dìu sử dụng trong các dịp lễ, tết

Khao nhục – Món ăn công phu được chế biến với 36 loại gia vị

Được chế biến từ thịt ba chỉ nhưng Khau nhục lại khiến người ăn không thấy ngấy mỡ mà lại có mùi vị rất thơm, ngon, bổ dỡng… Khao nhục là một món ăn tiếp nhận kỹ thuật của ngời Hoa, chế biến rất công phu, tuân theo quy trình, bí quyết riêng. Từ lâu, món ăn này đã trở thành một đặc sản dùng trong cỗ bàn sang trọng, tiếp khách quý hoặc mỗi dịp lễ Tết của ngời dân tộc Sán Dìu.

Yếu tố quyết định làm cho món ăn này ngon lại nằm ở thành phần chế biến, hay còn gọi là nhân. Nhân cho món ăn này được người Sán Dìu chế biến rất công phu. Nguyên liệu làm nhân gồm: Thịt nạc ngon băm nhỏ, mọc nhĩ, nấm hương, tỏi băm, phùi nhủi (một dạng gia vị ngũ vị hương), rau thồi sôi rửa hết muối (một loại rau muối mặn làm thức ăn của ngời Hoa ngời Tày, Nùng)… Tất cả băm nhỏ cho vào xào, nêm vừa cùng nước địa liền. Nhân của khau nhục còn có 12 vị thuốc bắc như: Hạt sen, ngũ vị hương, húng lìu… Theo những nghệ nhân già kể lại thì để món ăn ngon, nhân phải đủ 36 loại gia vị phối hợp với nhau. Thịt rán cắt thành miếng đều, tùy ăn chừng 300-500 g, để ngửa vào bát hấp cách thủy với nhân rắc đều xung quanh. Thịt được hấp với lửa liu riu trong 2-3 tiếng thậm chí lâu hơn cho nhừ, gia vị quyện vào thịt cho ngấm kỹ. Khi ăn, chỉ việc lấy bát to úp ra hình tròn theo khuôn bát. Không bị ngán như thịt kho,  do được chế biến kỹ, khau nhục dễ ăn, ngậy, thơm mùi thịt quyện với mùi thơm của nhiều gia vị, thuốc bắc. Món ăn này là sự kết hợp tuyệt vời khi ăn với món xôi và dưa, hành truyền thống.

Bánh Bạc đầu – Hương vị của gạo nếp ngày Tết

Món bánh bạc đầu này hình tròn, được chế biến từ những nguyên liệu sẵn có khi thu hoạch từ mùa vụ cuối năm. Món bánh là sự kết hợp giữa gạo nếp, vừng, lạc, đường. Khi ăn sẽ cảm nhận được  mùi thơm của gạo nếp, lạc vừng, vị ngọt nhẹ của đường, dễ ăn mà lại không ngán.

Món bánh Bạc Đầu là sản phẩm mang hương vị gạo nếp ngày tết của người Sán Dìu

Nhiều người già trong làng giải thích rằng: vì nó mang màu trắng nên gọi là Bạc đầu. Món bánh ngon này được chế biến rất công phu từ khâu xay bột. Những phần gạo nếp thơm ngon nhất được lựa chọn làm nguyên liệu. Trước kia việc làm bột vất vả hơn, phải đem ngâm nứớc rồi vớt lên ráo rồi đem giã. Gạo giã cối to bằng thủ công, dùng rây (một dụng cụ như chiếc rổ nhỏ có mắt lới dày) lọc nhiều lần cho tới khi thành bột nhỏ mịn trắng tinh, sờ thấy mát, luồn qua kẽ tay tay thì mới đạt. Thường thì khâu này tốn thời gian mất tới nửa ngày.

Ngoài ra, sự công phu trong khâu chế biến, bột chính là yếu tố đem lại vị đặc biệt cho món bánh. Bột được đem về hòa nước ấm xắt thành từng miếng tròn nhỏ thả vào nồi nước sôi luộc chín. Quy trình này lặp đi lặp lại 2 lần nhằm đảm bảo bột chín, nhuyễn… Lần cuối, bột được luộc cho tới khi từng lát mỏng bột luộc nổi lên thì đạt. Bột còn được bàn tay nghệ nhân nặn thành từng miếng tròn, mỏng, to bằng miệng bát rồi gói tròn với nhân thành những chiếc bánh trắng xinh xắn. Nhân bánh được làm từ vừng, lạc rang giã nhỏ dậy mùi theo tỷ lệ 1-1 trộn đều với đường trắng xay nhỏ. Bánh tròn ngon mềm, nhìn trong suốt, thậm chí thấy cả nhân bên trong, ăn vị thanh, thơm mùi gạo nếp, lạc vừng. Không giống nhiều món bánh khác, bánh Bạc đầu hoàn toàn không cần chiên rán hay hấp mà chỉ luộc nên không ngán, dễ ăn dù thực khách còn đang no.

Bánh Tài Nồng Ệp - Bánh tượng trưng cho Trời

Bánh Tài-nồng-ệp được chế biến đơn giản, là món ăn ưa thích trong dịp Tết hoặc dịp ra Giêng của người Sán Dìu. Bánh Tài-nồng-ệp có hình tròn, dẻo thơm, màu vàng đậm, thơm mùi gạo nếp quyện vị của lạc, vừng. Nguyên liệu làm món bánh này từ bột gạo nếp giã nhuyễn trộn với đường phên. Bột được trộn quyện với đường rồi đổ ra khuôn hình tròn rồi đem hấp cách thủy với nước gừng. Thông thường, thời gian hấp bánh lên tới 7-8 giờ. Trước khi bánh chín, chuẩn bị lấy vừng lạc rang chín xát vỏ rắc đều lên trên bề mặt bánh. Bánh Tài-nồng-ệp có hình tròn mang theo tín ngưỡng thờ trời đất của bà con người Sán Dìu.

Bánh Tài- Nồng - ệp là món ăn mang theo tín ngưỡng thờ trời đất của người Sán Dìu

Món cháo

Trong sinh hoạt hàng ngày nhất là vào mùa hè nóng nực, người Sán Dìu ngoài cơm còn phải kể đến món cháo loãng, ăn cháo đi đôi với ăn cơm, chứ không phải thiếu đói mà ăn cháo. Vì vậy trên bếp thường xuyên có nồi cháo loãng. Nước cháo cũng còn được coi là thứ nước giải khát quen thuộc, vì khát nước thì uống nước cháo nên không có ai có thói quen uống nước suối, nước sông. Bà con đến thăm hay khách tới nhà, người ta không quên mời.

Bánh chưng gù:

Bánh trưng Gù vẫn được gói bằng lá dong, gạo nếp, đậu xanh, thịt ba chỉ nhưng có sự khác biệt ở chỗ: Nhất thiết phải gói cùng lá Ỏng với lá Dong; không gói vuông mà gói dài cỡ 30 - 40 cm, ở khoảng giữa tấm bánh có một đoạn “gù lên trông giống như “chiếc lưng gù” nên người ta gọi là “Bánh chưng gù”.  Khi gói phải chuẩn bị một chậu nước to, để khi gói xong đem ngâm bánh chưng gù vào để nước ngấm qua lá, thấm vào hạt cho gạo nở ra, làm cho chiếc bánh thêm chặt, và rền khi luộc. Tấm bánh ngon, khi luộc xong bỏ ra vỏ bánh phải có màu xanh của lá Dong, lá Ỏng, bánh chặt, không nhão; nhân đậu thịt bên trong phải có màu vàng đặc trưng quyện lẫn thịt ba chỉ, khi ăn bánh phải dẻo, nhân thơm, bùi, ngậy, khó quên.

Ngày nay, tập quán ăn uống của người Sán Dìu đã có nhiều biến đổi, xong những nét văn hoá độc đáo trong những món ăn cổ truyền vẫn được người dân lưu giữ trong sinh hoạt hàng ngày; đó là một nét đẹp trong sinh hoạt văn hoá ẩm thực đối với xã hội hiện nay.

Đỗ Hiền - Trung tâm TT và VH Vân Đồn



Gửi ý kiến phản hồi

Tìm kiếm theo chuyên mục - nội dung - ngày tháng

Tin Nóng
Tin tiêu điểm

Lịch công tác trống

Website liên kết
Thống kê truy cập
Hôm nay: 981
Đã truy cập: 1913144